Gerçek hayatta bir arkadaşınız size üç kez yanlış yapsa, dördüncü kez onunla görüşmezsiniz. Ama bir roman karakteri kırk farklı hata yapar.
Yalan söyler.
İnat eder.
Yanlış karar verir.
İnsanların hayatını altüst eder.
Ve kitap bittiğinde kapağı kapatıp şöyle dersiniz: "Aslında kötü biri değil."
İşte edebiyatın en büyük numaralarından biri. Bize normalde savunmayacağımız insanları, deli gibi savunacağımız kadar yakından tanıtır.
Edebiyattaki, "Özünde iyi çocuk ya..." dedirten karakterler, genellikle karmaşık kişilikleri ve içsel çatışmalarıyla okurların gönlünü kazanır. Bu tür karakterler, dış dünyaya karşı sert ya da asi bir tutum sergileyebilirken, içlerinde iyilik ve merhamet barındırırlar.
Örneğin, Charles Dickens'ın "Oliver Twist" romanındaki Artful Dodger, sokaklarda hayatta kalmak için hırsızlık yapmasına rağmen, Oliver'a karşı gösterdiği korumacı tavır ve sadakat, onun özünde iyi bir çocuk olduğunu gösterir.
Benzer şekilde, J.K. Rowling'in "Harry Potter" serisindeki Severus Snape karakteri, dışarıdan soğuk ve katı görünse de derinlerde sakladığı sevgi ve fedakarlık duyguları sayesinde okuyucuların kalbinde yer edinmiştir.
Bu tür karakterler, gerçek dünyadaki insanların da karmaşık doğasını yansıtarak, empati kurmamıza ve insan doğasını daha iyi anlamamıza yardımcı olur.
1. Bir Karakteri Affetmek, Bir İnsanı Affetmekten Daha Kolaydır
Hiç düşündünüz mü? Neden romanlarda bu kadar cömertiz? Belki de cevabı çok basit. Çünkü karakterlerin yalnızca yaptıklarını değil, düşündüklerini de biliriz.
Bir arkadaşınız size yalnızca sonucunu gösterir. Roman karakteri ise zihnini açar.
- Kibirlenirken neden kibirlendiğini...
- Korkarken neden sustuğunu...
- Yanlış karar verirken aslında neden başka seçeneği olmadığını anlatır.
Empati tam da burada başlar. Bilgi arttıkça öfke azalır.
2. Bay Darcy'nin PR Çalışmasını Jane Austen Kendisi Yaptı
İlk tanıştığınızda kibirli. Soğuk. Mesafeli. Hatta düpedüz itici. Sonra yavaş yavaş başka bilgiler gelir... Onun söylediklerinden çok söyleyemediklerini öğrenirsiniz. Ve kitabın sonunda kendinizi bir anda onu savunurken bulursunuz.
Bunu gerçek hayatta böyle biri için yapmazdınız. Ama romanlarda buna "karakter gelişimi" diyoruz.
3. Heathcliff'i Savunmaya Çalışan İnsanları Gördük
İnternetteki en ilginç yerlerden bazıları, Heathcliff hakkında tartışma yapılan forumlardır.
Bir grup şöyle der: "Romantik."
Diğer grup ise kitabı yeniden okumalarını önerir. Çünkü Heathcliff sevilebilir bir karakter değildir. Ama anlaşılabilir bir karakterdir. Ve edebiyat, bu ikisini bilinçli olarak birbirine karıştırır.
4. Raskolnikov için "Bir Bildiği Vardır." Diyenler...
Raskolnikov ile ilgili en ilginç şey, işlediği suç değildir. Okurun, yüzlerce sayfa boyunca onun zihninin içinde dolaşmasıdır.
Kendini haklı çıkarma çabalarını dinlersiniz. Vicdanıyla pazarlık edişini izlersiniz. Çöküşüne tanık olursunuz. Kitap bittiğinde yaptığını onaylamazsınız. Ama onu yalnızca "kötü biri" diye de tarif edemezsiniz.
İyi edebiyatın yaptığı tam olarak budur. İnsanı tek kelimeye sığdırmayı reddeder.
5. Bazı Karakterlerin En Büyük Silahı Kusurlarıdır
Mükemmel insanlar pek de iyi roman karakteri olmaz. Çünkü hata yapmazlar. Hata yapmayan insanlar ise hikâye üretmez. Bizi ekrana ya da sayfalara bağlayan karakterler genellikle...
- Sabırsızdır.
- Kıskançtır.
- Gururludur.
- Bencil davranır.
- Yanlış kişiye güvenir.
- Yanlış zamanda konuşur.
Sonra bütün bunların bedelini öder. Belki de onları sevmemizin nedeni, hatalarını görmemiz değil, o hatalarla yaşamaya çalışmalarını izlememizdir.
6. Anti Kahramanları Bu Kadar İlginç Yapan Ne?
Klasik kahramanlar bize nasıl olmamız gerektiğini anlatır. Anti kahramanlar ise zaten nasıl olduğumuzu. Onlar mükemmel değildir. Bazen cesur bile değildir.
- Korkarlar.
- Kaçarlar.
- Kötülük yaparlar.
- Yanlış seçim yaparlar.
İşte tam da bu yüzden gerçek görünürler. Son yıllarda anti kahramanların bu kadar popüler olmasının nedeni de belki budur. Kimse kusursuz insanlara kendini yakın hissetmez.
Ama hata yapan, pişman olan ve yeniden ayağa kalkmaya çalışan karakterlerde hepimiz kendimizden küçük parçalar buluruz.
7. Edebiyatın En Büyük Hilesi: Bize İç Sesini Vermesi
Gerçek hayatta insanlar yalnızca cümlelerini paylaşır. Romanlarda ise düşüncelerini de. Belki de bu yüzden roman karakterlerini daha kolay affediyoruz. Çünkü onların en utanç verici anlarına bile tanıklık ediyoruz. Kendileriyle kavga edişlerini görüyoruz. Keşke söylemeseydim dedikleri cümleleri duyuyoruz. Bir insanı yalnızca davranışlarıyla tanırsanız yargılarsınız. Düşüncelerini de bilirseniz anlamaya başlarsınız.
8. Peki Ya Gerçek Hayatta?
Belki de bu yüzden iyi romanlar bizi biraz daha sabırlı insanlar hâline getiriyor. Çünkü her karşılaştığımız insanın da anlatılmamış sayfaları olabileceğini hatırlatıyor.
Hayır.
Bu, herkesi affetmemiz gerektiği anlamına gelmiyor. Ama bazen insanların yalnızca son bölümünü gördüğümüzü fark etmemizi sağlıyor. Oysa roman karakterlerini ilk cümlelerinden beri tanıyoruz. Aradaki fark sandığımızdan çok daha büyük.
9. "Özünde İyi Çocuk Ya..." Dememizin Bir Sebebi Var
İyi yazarlar bize iyi insanları değil, insanları anlatır. Bu yüzden bazı roman karakterlerini savunurken aslında onların davranışlarını değil, hikâyelerini savunuruz. Çünkü bir karakteri sevmek, yaptığı her şeyi onaylamak değildir. Onun neden öyle biri hâline geldiğini anlayabilmektir.
Belki de edebiyatın en tuhaf mucizesi budur. Bir kitabı kapattığınızda, hayatta hiç tanışmayacağınız birini özleyebilirsiniz. Üstelik bütün hatalarına rağmen. Bazen de tam o hatalar yüzünden.
Her okurun hayatında en az bir tane "Bunu savunduğuma inanamıyorum." dediği roman karakteri vardır.
10. "Ben Seni Düzeltebilirdim." Dedirten Karakterler
Okurların en tehlikeli alışkanlıklarından biri budur: Red flag'leri karakter gelişimi sanmak.
- Heathcliff öfkesini bütün dünyaya yöneltir.
- Rochester sır saklamayı kişilik özelliğine dönüştürür.
- Edmond Dantès intikam uğruna neredeyse kendi insanlığını kaybeder.
Ve biz... Hâlâ bir yerlerde içimizden şunu geçiririz: "Aslında biri onu zamanında sevseydi..."
11. "Tamam Ama Haklı Sebepleri Vardı."
İşte okurun en sevdiği cümle.
- Raskolnikov için söylenir.
- Emma Bovary için söylenir.
- Anna Karenina için söylenir.
Hiçbiri masum değildir. Ama hiçbirini yalnızca yaptıklarıyla değerlendirmek de kolay değildir. Çünkü yazar bizi olayların değil, zihnin içine sokmuştur.
12. Okurun En Büyük Zaafı: Mizah Anlayışı İyi Olan Kötüler
İnsan komik olunca...
Suçluluğu zihnimizde garip biçimde düşüyor.
Bir karakter zekiyse...
Espriliyse...
Karizması varsa...
Bir anda bütün etik pusulamız bozuluyor.
"Tamam ama çok iyi laf soktu."
Hayır.
Laf sokması işlediği suçları iptal etmiyor. Ama nedense okur olarak bunu göz ardı edebiliyoruz.
13. "Bunu Yaptı Ama Sonra Çok Pişman Oldu."
İşte okurların rehabilitasyon programı.
- Karakter hata yapıyor.
- Sonra bedel ödüyor.
- Sonra değişiyor.
İşte tam bu noktada okur affetmeye başlıyor. Çünkü insanlar kusursuzluğu değil... Değişimi seviyor.
14. Dickens'ın Yetimleri, Dostoyevski'nin Suçluları
Charles Dickens zor şartlarda büyüyen çocukları anlatır.
Dostoyevski suç işleyen insanları anlatır.
Victor Hugo eski mahkûmları anlatır.
John Steinbeck kusurlu ama iyi niyetli insanları anlatır.
Büyük yazarların ortak noktası şu: Kimseyi tek kalıba sığdırmazlar.
15. Sherlock Holmes'ün En Büyük Sorunu Cinayetler Değildi
Holmes kibirliydi.
Mesafeliydi.
İnsan ilişkilerinde felaket sayılabilecek kararlar veriyordu.
Ama Watson onu seviyordu.
Okurlar da seviyordu.
Çünkü sadakat, deha ve yalnızlık bir araya geldiğinde hatalar daha anlaşılır hâle geliyor.
16. Hangi Karakterleri Asla Savunmayız?
Bazı karakterler için "özünde iyi çocuk ya..." diyemiyoruz. Çünkü pişman değiller. Değişmiyorlar. Empati kurmuyorlar. Başkalarının acısını umursamıyorlar. Belki de okur olarak önemsediğimiz şey kötülük değil. Pişmanlık.
17. Kendinizi Test Edin!
Aşağıdaki karakterlerden kaç tanesini savunurdunuz?
☐ Bay Darcy
☐ Heathcliff
☐ Raskolnikov
☐ Edmond Dantès
☐ Emma Bovary
☐ Anna Karenina
☐ Rochester
☐ Lady Susan
☐ Dorian Gray
☐ Jay Gatsby
☐ Severus Snape
Sonuçlar:
0-2 işaretlediyseniz: Okurken mantığınızı elden bırakmıyorsunuz.
3-5: Karakter gelişimine fazla inanıyorsunuz.
6 ve üzeri: Sizinle tartışmaya girmeden önce avukat çağırmak gerekiyor. Çünkü her suç için mutlaka hafifletici sebepler buluyorsunuz.
Bu testi sevdiyseniz Roman Karakteri Olsaydınız İlk Üç Bölümde Ölür müydünüz? yazısına da mutlaka göz atın!
Yorumlar
Yorum Gönder
Yorum Bırak